برای اولین بار در ایران، ساخت یک فیلم سینمایی به کمک تامین مالی جمعی انجام می‌شود
صنعت سینما علاوه بر جنبه‌های هنری و فرهنگی، یکی از حوزه‌هایی است که برای تولید آثار خود به منابع مالی قابل توجهی نیاز دارد. ساخت یک فیلم سینمایی از مرحله پیش‌تولید و تولید گرفته تا تبلیغات و اکران، نیازمند تامین سرمایه است و به همین دلیل، یافتن منابع مالی یکی از چالش‌های مهم تهیه‌کنندگان و فعالان این صنعت به شمار می‌رود.
در سال‌های اخیر، استفاده از روش‌های جدید تامین مالی این امکان را فراهم کرده است که سرمایه مورد نیاز پروژه‌ها تنها از طریق سرمایه‌گذاران بزرگ یا منابع محدود تامین نشود و افراد بیشتری بتوانند در تامین مالی یک پروژه مشارکت کنند. یکی از این روش‌ها، تامین مالی جمعی یا کرادفاندینگ است.
تامین مالی جمعی روشی است که در آن سرمایه مورد نیاز یک طرح از طریق مشارکت تعداد زیادی از سرمایه‌گذاران تامین می‌شود. این روش در ابتدا بیشتر در حوزه کسب‌وکارها و طرح‌های اقتصادی مورد توجه قرار گرفت، اما به مرور امکان استفاده از آن در حوزه‌هایی مانند هنر، سینما و صنایع خلاق نیز مطرح شد.
در سال ۱۴۰۱، سکوی تامین مالی جمعی کارن کراد از طرح تامین مالی یک فیلم سینمایی با نام «بخارست» رونمایی کرد. این طرح به عنوان نخستین تجربه تامین مالی جمعی یک پروژه سینمایی در ایران معرفی شد و توجه زیادی را به امکان سرمایه‌گذاری در فیلم و پروژه‌های سینمایی از طریق این ابزار جلب کرد. کارن‌کراد نیز بعدها این پروژه را نخستین و تنها فیلمی معرفی کرد که در ایران با مدل کرادفاندینگ ساخته شده است.
نخستین تجربه تامین مالی جمعی یک فیلم سینمایی در ایران
سکوی تامین مالی جمعی کارن کراد، در جدیدترین برنامه خود، اقدام به تامین مالی جمعی یک فیلم سینمایی کرده بود. این نخستین بار بود که با استفاده از ابزار کرادفاندینگ، امکان سرمایه‌گذاری جمعی عموم مردم با سرمایه‌های خرد در حوزه صنایع خلاق، هنر و سینما فراهم می‌شد.
این فیلم سینمایی با نام «بخارست» از تولیدات موسسه تصویر گستر نبراس (نبراس پیکچرز) است و کارگردانی آن را سید مسعود اطیابی بر عهده دارد. این کارگردان پیش از این سابقه تولید آثار پرفروشی چون «دینامیت» و «انفرادی» را در کارنامه خود داشته است.
نبراس پیکچرز نیز یکی از مجموعه‌های فعال در تهیه و تولید فیلم‌های سینمایی و سریال‌های نمایش خانگی مانند «مانکن»، «ملکه گدایان» و «جادوگر» است.
جهت معرفی این فیلم به عنوان اولین طرح حوزه سینمایی برای سرمایه‌گذاری جمعی در کشور، سالن شیخ بهایی صندوق نوآوری و شکوفایی ریاست جمهوری میزبان نشست خبری رونمایی از این طرح سینمایی متقاضی تامین مالی جمعی بود.
این اتفاق از آن جهت اهمیت داشت که تامین مالی جمعی تا پیش از آن عمدتا برای تامین سرمایه کسب‌وکارها و طرح‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گرفت و ورود این ابزار به حوزه سینما می‌توانست مسیر تازه‌ای برای تامین سرمایه پروژه‌های هنری ایجاد کند.
تامین مالی جمعی فیلم چگونه انجام می‌شود؟
در تامین مالی جمعی، سرمایه مورد نیاز یک پروژه به جای اینکه تنها توسط یک سرمایه‌گذار یا یک مجموعه تامین شود، از طریق مشارکت تعداد زیادی از افراد جمع‌آوری می‌شود. به این ترتیب، هر سرمایه‌گذار می‌تواند متناسب با شرایط و حداقل مبلغ تعیین‌شده برای طرح، بخشی از سرمایه مورد نیاز پروژه را تامین کند.
در حوزه سینما، این مدل می‌تواند به تهیه‌کنندگان کمک کند بخشی از منابع مالی مورد نیاز برای ساخت فیلم را از طریق مشارکت سرمایه‌گذاران تامین کنند. در طرف مقابل نیز سرمایه‌گذاران می‌توانند بر اساس مدل مالی و قرارداد هر پروژه، از منافع حاصل از سرمایه‌گذاری خود بهره‌مند شوند.
البته سرمایه‌گذاری در یک فیلم با خرید بلیت سینما یا حمایت از یک اثر هنری تفاوت دارد. در سرمایه‌گذاری، فرد سرمایه خود را در اختیار یک پروژه قرار می‌دهد و در مقابل، بر اساس شرایط و قرارداد طرح، انتظار دریافت منافع مالی دارد. بنابراین، بررسی ساختار مالی پروژه، نحوه بازگشت سرمایه، میزان سود پیش‌بینی‌شده و ریسک‌های احتمالی اهمیت زیادی دارد.
در مدل مورد استفاده برای فیلم «بخارست»، تامین مالی جمعی بر پایه مشارکت در درآمد انجام شد؛ به این معنا که سرمایه‌گذاران در تامین مالی پروژه مشارکت کردند و بر اساس ساختار طرح، در درآمد حاصل از آن نیز شریک شدند.
سرمایه‌گذاری در فیلم از طریق تامین مالی جمعی چه تفاوتی دارد؟
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های تامین مالی جمعی این است که سرمایه‌گذار لزوما به سرمایه بسیار زیادی برای ورود به یک پروژه نیاز ندارد. در صورتی که یک طرح با سرمایه‌گذاری خرد تعریف شده باشد، تعداد زیادی از افراد می‌توانند هرکدام بخشی از سرمایه مورد نیاز پروژه را تامین کنند.
در طرح «بخارست»، حداقل مبلغ سرمایه‌گذاری ۵۰۰ هزار تومان اعلام شده بود. بنابراین، برخلاف مدل‌های سنتی تامین مالی فیلم که ممکن است بخش عمده سرمایه در اختیار تعداد محدودی از افراد باشد، امکان مشارکت سرمایه‌گذاران بیشتری در این پروژه فراهم شد.
البته پایین بودن حداقل مبلغ سرمایه‌گذاری به معنای پایین بودن ریسک نیست. سرمایه‌گذار باید پیش از ورود به هر طرح، اطلاعات مربوط به پروژه، قرارداد، مدت سرمایه‌گذاری، نحوه بازگشت سرمایه، سود پیش‌بینی‌شده، وثایق احتمالی و شرایط خروج از سرمایه‌گذاری را به دقت بررسی کند.
صحبت‌های مسئولان درباره تامین مالی فیلم «بخارست»
به گزارش روابط عمومی کارن کراد، در این نشست که توسط سکوی تامین مالی جمعی کارن کراد و با حضور خبرنگاران حوزه رسانه و بازار سرمایه برگزار شد، علی طلوعی، تهیه‌کننده این فیلم و مدیرعامل نبراس پیکچرز گفت:
طبیعتا در صنعت سینما مانند صنایع دیگر، یکی از موتورهای محرک، تامین مالی است. ما می‌خواهیم بخش سینما را از آن حالت تک‌پروژه‌محور خارج کنیم و به سمت تولید حرفه‌ای و صنعتی برویم. اینجا اهمیت تامین مالی خودش را بیشتر نشان می‌دهد.
علی طلوعی در ادامه اضافه کرد:
کاری که ما با همکاری مجموعه کارن انجام دادیم، یک پروژه سینمایی را که مجموعه ما در حال انجام آن بود به فرابورس عرضه کردیم و پارامترها را پیش‌بینی کردیم و مجوزهای لازم برای عرضه این پروژه هنری در بستر سکوی کارن برای عموم مردم فراهم شد و علاقه‌مندان می‌توانند به سایت کارن مراجعه فرمایند.
در ادامه، عارف علیقلی‌پور، دبیر کارگروه تامین مالی جمعی شرکت فرابورس، در این نشست گفت:
ما در بازار سرمایه همیشه به دنبال طراحی ابزار برای صنایع مختلف بودیم. با راه‌اندازی بازار تامین مالی جمعی، امید ما این شد که بتوانیم حوزه صنعت سینما را هم فعال کنیم. خیلی از عزیزان مشتاق بودند که این فضا را برای آثار هنری خودشان استفاده کنند. خوشحالیم که فیلم بخارست این انتخاب را کرد که از طریق شفافیت بازار سرمایه، جذب سرمایه کند.
او همچنین با اشاره به سابقه بازار تامین مالی جمعی، این تجربه را گامی برای ورود سرمایه جمعی به صنعت سینما دانست.
علی عمیدی، مدیرعامل سکوی تامین مالی جمعی کارن کراد نیز ضمن بیان اینکه این اتفاق می‌تواند آغاز یک جریان نوین در سرمایه‌گذاری آثار هنری باشد و در آینده همکاری‌های بیشتری در این زمینه صورت گیرد، گفت:
روی سکوی کارن کراد تا به الان نزدیک به ۲۲ پروژه برای تامین مالی انجام شده است. این پروژه‌ها عموما دانش‌بنیان بوده‌اند. ما امروز این ماجرا را به حوزه خلاق و سینما می‌بینیم؛ یعنی مردم بتوانند در صنعت سینما سرمایه‌گذاری کنند و از مزایای این سرمایه‌گذاری در صنعت سینما بهره‌مند بشوند؛ زیرا این صنعت بسیار سودآور است.
او در ادامه به سابقه فعالیت کارن کراد در تامین مالی پروژه‌ها اشاره کرد و این پروژه را نخستین تجربه این سکو در صنعت سینما دانست.
سرمایه‌گذاران فیلم «بخارست» چه مزایایی دریافت می‌کردند؟
علی عمیدی درباره مزایای این فرصت برای سرمایه‌گذاران اضافه کرد:
سرمایه‌گذاران بسته به مبلغ سرمایه‌گذاریشان در تامین مالی جمعی فیلم بخارست، از مزایای متفاوتی برخوردار خواهند بود.
برای سرمایه‌گذارانی که مبلغی کمتر از ۵۰ میلیون تومان در این طرح سرمایه‌گذاری می‌کردند، دو قرعه‌کشی صورت می‌گرفت؛ قرعه‌کشی اول جهت اهدای ۲۰ پوستر امضا شده فیلم و قرعه‌کشی دوم نیز به جهت ارائه ۲۰۰ بلیت به افراد برگزیده برای اولین اکران عمومی فیلم انجام می‌شد.
او اضافه کرد: افرادی که ۵۰ میلیون تومان و بیشتر سرمایه‌گذاری نمایند، در یک اکران خصوصی فیلم حضور خواهند داشت.
همچنین اسامی سرمایه‌گذارانی که بیش از ۳۰۰ میلیون تومان سرمایه‌گذاری می‌کنند نیز در تیتراژ فیلم عنوان خواهد شد.
این مزایا در واقع در کنار منافع مالی پیش‌بینی‌شده برای سرمایه‌گذاری در طرح قرار داشتند و نشان می‌دادند که تامین مالی جمعی یک پروژه سینمایی می‌تواند علاوه بر جنبه مالی، امکان ارتباط مستقیم‌تر سرمایه‌گذاران با پروژه و عوامل فیلم را نیز فراهم کند.
شرایط مالی طرح تامین مالی جمعی فیلم «بخارست»
طبق اطلاعات منتشر شده درباره این طرح، سرمایه مورد نیاز فیلم سینمایی «بخارست» ۴ میلیارد تومان بود و دوره انجام طرح یک سال در نظر گرفته شده بود. این طرح با مشارکت ۲۱۵ سرمایه‌گذار تکمیل شد و سود کلی ۴۲ درصد برای آن پیش‌بینی شده بود.
حداقل میزان سرمایه‌گذاری نیز ۵۰۰ هزار تومان اعلام شده بود.
نکته مهم درباره چنین اعدادی این است که سود پیش‌بینی‌شده باید به عنوان شرایط اعلام‌شده همان طرح در نظر گرفته شود و نمی‌توان آن را به معنای سود قطعی یا تضمین‌شده برای تمام پروژه‌های سینمایی دانست. شرایط مالی هر طرح بر اساس مدل درآمدی، قرارداد، مدت پروژه و سایر عوامل تعیین می‌شود.
سود سرمایه‌گذاری در فیلم چگونه محاسبه می‌شود؟
در پروژه‌های تامین مالی جمعی، نحوه محاسبه منافع به ساختار هر طرح بستگی دارد. به همین دلیل، سرمایه‌گذار نباید تنها بر اساس درصد سود اعلام‌شده تصمیم‌گیری کند.
برای مثال، اگر در یک طرح مشخص شود که سود پیش‌بینی‌شده ۴۲ درصد برای یک دوره یک‌ساله است، سرمایه‌گذار باید بررسی کند که این عدد دقیقا بر چه مبنایی محاسبه شده، زمان پرداخت سود چه زمانی است و بازگشت اصل سرمایه چگونه انجام خواهد شد.
همچنین باید مشخص شود که درآمد پروژه از چه محلی ایجاد می‌شود. در یک پروژه سینمایی، درآمد می‌تواند به عواملی مانند فروش گیشه، اکران، قراردادهای نمایش، پلتفرم‌های نمایش خانگی یا سایر روش‌های بهره‌برداری از اثر وابسته باشد.
بنابراین، سود پیش‌بینی‌شده به تنهایی معیار کافی برای ارزیابی یک پروژه سینمایی نیست و سرمایه‌گذار باید مدل درآمدی و گزارش ارزیابی طرح را نیز بررسی کند.
ریسک‌های سرمایه‌گذاری در فیلم چیست؟
سرمایه‌گذاری در پروژه‌های سینمایی مانند هر سرمایه‌گذاری دیگری بدون ریسک نیست. میزان استقبال مخاطبان از فیلم، فروش گیشه، هزینه‌های تولید و تبلیغات، زمان اکران و شرایط بازار می‌تواند بر درآمد نهایی پروژه تاثیرگذار باشد.
به همین دلیل، یکی از مهم‌ترین نکاتی که سرمایه‌گذار باید پیش از ورود به یک طرح سینمایی بررسی کند، منبع بازپرداخت سرمایه و منافع سرمایه‌گذاری است.
همچنین باید مشخص شود که آیا طرح دارای وثایق یا سازوکارهای پوشش ریسک است یا خیر و در صورت بروز مشکل در اجرای پروژه، چه سازوکاری برای پیگیری حقوق سرمایه‌گذاران وجود دارد.
در واقع، تامین مالی جمعی می‌تواند مسیر دسترسی افراد بیشتری به فرصت‌های سرمایه‌گذاری را فراهم کند، اما این موضوع نباید با تضمین سود یا حذف ریسک سرمایه‌گذاری اشتباه گرفته شود.
پیش از سرمایه‌گذاری در یک فیلم به چه نکاتی توجه کنیم؟
سرمایه‌گذار پیش از مشارکت در یک پروژه سینمایی بهتر است چند موضوع مهم را بررسی کند:
۱. میزان سرمایه مورد نیاز پروژه:
باید مشخص باشد که پروژه چه میزان سرمایه نیاز دارد و سرمایه جمع‌آوری‌شده دقیقا در چه بخش‌هایی هزینه خواهد شد.
۲. مدل درآمدی فیلم:
سرمایه‌گذار باید بداند درآمد پروژه از چه مسیری ایجاد می‌شود و سهم سرمایه‌گذاران از درآمد چگونه محاسبه خواهد شد.
۳. مدت سرمایه‌گذاری:
زمان اجرای پروژه و زمان احتمالی بازگشت اصل سرمایه و منافع باید به صورت دقیق مشخص باشد.
۴. سود پیش‌بینی‌شده:
درصد سود اعلام‌شده باید در کنار سایر اطلاعات طرح بررسی شود و صرفا به دلیل بالا بودن یک نرخ، نباید درباره سرمایه‌گذاری تصمیم گرفت.
۵. قرارداد و شرایط مشارکت:
تمام مفاد قرارداد، حقوق و تعهدات طرفین، نحوه پرداخت منافع و شرایط خاتمه یا تسویه طرح باید پیش از سرمایه‌گذاری مطالعه شود.
۶. ریسک‌های پروژه:
مواردی مانند احتمال تاخیر در تولید یا اکران، میزان فروش فیلم و شرایط بازار باید مورد توجه قرار گیرد.
۷. وضعیت سکو و مجوزهای طرح:
سرمایه‌گذار باید اطلاعات طرح را از مسیرهای رسمی و سکوی دارای مجوز بررسی کند و پیش از پرداخت وجه، از صحت اطلاعات و مشخصات طرح اطمینان حاصل نماید.
معرفی فیلم سینمایی «بخارست»
«بخارست» به تهیه‌کنندگی علی طلوعی، کارگردانی سید مسعود اطیابی و نویسندگی حمزه صالحی در ژانر کمدی اجتماعی تولید شده است.
پژمان جمشیدی، حسین یاری، امیرحسین آرمان، هادی کاظمی، ایمان صفا و وحید آقاپور از گروه بازیگران فیلم سینمایی «بخارست» هستند.
انتخاب چنین پروژه‌ای برای ورود به حوزه تامین مالی جمعی نیز از این جهت اهمیت داشت که پروژه پیش از ورود به مرحله تامین مالی جمعی، مراحل مختلف تولید خود را طی کرده بود و همین موضوع می‌توانست شناخت بیشتری از پروژه در اختیار سرمایه‌گذاران قرار دهد.
مدل تامین مالی جمعی کارن کراد
سکوی تامین مالی جمعی کارن کراد تحت مجوز فرابورس و با نظارت نهادهای مربوط به بازار سرمایه، از روش تامین مالی جمعی بر پایه مشارکت در درآمد استفاده می‌کند.
در این روش، نه یک نهاد، بلکه ده‌ها و صدها فرد حقیقی و حقوقی، از شهروندان گرفته تا شرکت‌ها و سازمان‌ها، می‌توانند با داشتن سجام در تامین مالی یک طرح مشارکت کنند و بر اساس ساختار طرح، در درآمد آن شریک شوند.
این روش در ایران تا آن زمان غالبا برای کسب‌وکارها مورد استفاده قرار می‌گرفت و پروژه سینمایی «بخارست» نخستین اثر هنری بود که از تأمین مالی جمعی برای جذب سرمایه لازم خود بهره می‌برد.
به این ترتیب، سرمایه‌گذاری جمعی در فیلم را می‌توان نمونه‌ای از ورود ابزارهای بازار سرمایه به حوزه صنایع خلاق و هنر دانست؛ حوزه‌ای که پیش از آن بیشتر از روش‌های سنتی برای تامین منابع مالی خود استفاده می‌کرد.
آیا سرمایه‌گذاری در فیلم برای همه مناسب است؟
سرمایه‌گذاری در فیلم می‌تواند برای افرادی که به دنبال تنوع‌بخشی به سرمایه‌گذاری‌های خود هستند، جذاب باشد؛ اما مانند هر فرصت سرمایه‌گذاری دیگری، باید با بررسی دقیق انجام شود.
سرمایه‌گذار باید علاوه بر میزان سود پیش‌بینی‌شده، به مدت سرمایه‌گذاری، مدل درآمدی پروژه، ریسک‌های احتمالی، شرایط قرارداد، وضعیت مجوزها و سازوکار بازگشت سرمایه توجه کند.
در واقع، جذابیت یک فیلم، شناخته‌شدن بازیگران یا احتمال پرفروش شدن آن، به تنهایی نمی‌تواند مبنای مناسبی برای تصمیم سرمایه‌گذاری باشد. آنچه برای سرمایه‌گذار اهمیت دارد، بررسی ساختار مالی و حقوقی پروژه و میزان تناسب ریسک و بازده مورد انتظار است.
تامین مالی جمعی؛ مسیری تازه برای سرمایه‌گذاری در سینما
تامین مالی جمعی فیلم سینمایی «بخارست» را می‌توان یکی از تجربه‌های مهم ورود سرمایه‌گذاری جمعی به حوزه سینما در ایران دانست. این طرح نشان داد که ابزار تامین مالی جمعی تنها محدود به کسب‌وکارهای دانش‌بنیان و شرکت‌ها نیست و می‌توان از آن برای تامین سرمایه پروژه‌های حوزه هنر، سینما و صنایع خلاق نیز استفاده کرد.
در این مدل، تهیه‌کننده امکان دسترسی به منابع مالی تعداد بیشتری از سرمایه‌گذاران را پیدا می‌کند و سرمایه‌گذاران نیز می‌توانند با مبالغی به مراتب کمتر از سرمایه مورد نیاز کل پروژه، در تامین مالی یک اثر سینمایی مشارکت داشته باشند.
در عین حال، سرمایه‌گذاری در فیلم همچنان یک تصمیم مالی است و باید با بررسی دقیق اطلاعات طرح انجام شود. مطالعه قرارداد، شناخت مدل درآمدی، بررسی میزان سرمایه مورد نیاز، توجه به ریسک‌ها و اطمینان از رسمی بودن مسیر سرمایه‌گذاری، از مهم‌ترین اقداماتی است که سرمایه‌گذار پیش از مشارکت باید انجام دهد.
تجربه «بخارست» نشان داد که تامین مالی جمعی می‌تواند میان صنعت سینما و سرمایه‌گذاران عمومی ارتباط تازه‌ای ایجاد کند؛ ارتباطی که در صورت توسعه زیرساخت‌های قانونی و مالی و افزایش شفافیت پروژه‌ها، می‌تواند زمینه استفاده بیشتر از سرمایه‌های خرد در صنایع خلاق را فراهم کند.